چهارباغ

اولين مهديه كشور در آستانه تخريب

پس از این سخنان،اهالی چهارباغ  رهسپار ایستگاه دوم نهمین قرار خود شدند. ایستگاهی که در کوچه پشت باغ نادری قرار داشت. کوچه‌ای که از قدیم با نام مقبره معروف بود.این ایستگاه بنایی جز نخستین مهدیه ایران نبود.

مسعود نبي دوست،راهنمای چهارباغی ها درباره مهدیه این گونه توضیح داد: سازنده این بنا مرحوم عابدزاده است که 12 مدرسه مذهبی به اسامی معصومین در مشهد تاسیس کرده و تنها  مدارس محمديه و رضويه را نساخته است.البته مهدیه معروف‌ترین و نخستین مدرسه مذهبی از این مجموعه است.

وی بیان کرد: متاسفانه این مهدیه در حال حاضر در معرض تخریب قرار دارد اما درصورت  ثبت شدن این بنا در فهرست آثار ملی می‌توان از این اتفاق جلوگیری کرد .

پس از این سخنان نبی دوست بود که تعدادی از اعضای چهارباغ با حضور در برابر در بسته مهدیه که در اصل آرامگاه مرحوم عابدزاده نیز هست، فعالیت کمپین"نه به تخریب نخستین مهدیه ایران" را کلید زدند.

خانه ای با تاجی از آجر

سومین مقصد چهارباغی ها در نهمین مشهد گردی، باز هم دری بسته بود. دری که درست در تقاطع کوچه مقبره با کوچه شهیدان خوراکیان قرار داشت و متعلق به خانه‌ای ثبت ملی شده با نام "خانه سالاری" بود.

خانه‌ای با پنجره آهنی خاکستری رنگ كه انگار  وصله‌ای از دوران جدید بر پيكر، نقش و نگارهای 85 ساله‌اش بود.نقش نگارهایی که از آجرهای آب رنگ قدیمی  تشکیل شده و سردري شبيه تاج آنها را تکمیل می‌کرد.

نبی‌دوست درباره آن گفت: این خانه در سال 1384 در میراث فرهنگی به ثبت رسیده و البته تغییرات جزئی در ظاهر بنا به وجود آمده است. اين بنا اکنون زائر سرای یک  هیئت‌ مذهبی است .

وی ادامه داد: خانه قرار گرفته در کنار خانه سالاری ها نیز متعلق به خانواده خوراکیان است که این کوچه به نام دو شهید آنان مزین شده است.

آرامگاهي با مجسمه ای از برنز

مقصد بعدی گروه چهارباغ در این مشهد گردی  مجموعه باغ نادری بود. مجموعه‌ای که  مجسمه برنزي بزرگ نادرشاه و یارانش بر بالای آن چشم هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند.البته این روزها این مجسمه  در ميان ميله‌ها و چوب های داربستی احاطه شده که وظیفه اش مرمت و نجات آن از نابودی است.

آزاده درویش، معمار همراه گروه،فردی بود که با اطلاعات خود زوایای مغفول مانده‌ای از این بنا را برای اعضای چهارباغ روشن کرد.

وی گفت: بنای مقبره، سال 1334خورشیدی زیر نظر انجمن آثار ملی و با طراحی هوشنگ سیحون ساخته شده است.این مجموعه شامل مقبره، مجسمه  و دو موزه است که یکی  به  سلاح‌ها و جنگ‌افزارهای زمان نادرشاه و پس از آن و دیگری به تابلوهای مختلف مرتبط با شخص وی اختصاص دارد.

درویش با اشاره به اینکه استفاده از مصالح بومی یکی از ویژگی‌های کار سیحون بوده، افزود: سیحون این بنا را  با الگو گرفتن از سیاه چادرهایی که نادرشاه در آنها متولد و به قتل رسید، طراحی کرده است.سنگ به کار رفته در این بنا نوعی سنگ خارا معروف به  سنگ هرکاره است که از منطقه کوهسنگی  مشهد تهیه شده است.

نبي‎دوست نیز در ادامه توضیحاتی درباره مجسمه نادر داد و گفت: ابوالحسن صديقي سازنده  مجسمه نادرشاه يكي از شاگردان مدرسه صنايع مستظرفه و كمال الملك بوده است.

وی زمان ساخت این مجسمه را سال 1340 عنوان کرد .

يك جسد، دو تشيع‏ و چهار دفن

آخرین ایستگاه قرار نهم مشهدگردی اهالی چهارباغ حضور بر سر مزار کلنل  محمدتقی خان پسیان  بود. بر سر این مزار  فريده  پسيان، نوه برادر كلنل پسيان نیز به اهالی چهارباغ پیوست.

پس از فاتحه‌خوانی جمعی اهالی چهارباغ برای کلنل، خراسان پژوه همراه گروه به معرفی خاندان پسیان  پرداخت و گفت: پسیان‌ها از طوایف کرد سلیمانی ساکن در منطقه آران بودند که بعد از ثبت معاهده  ترکمن‌چای و در اعتراض به این واقعه به تبریز نقل مکان کردند. این خاندان بسیار میهن‌پرست بوده و تعداد قابل توجهی از ایشان پس از قرارداد ترکمن‌چای در لباس نظامی به میهن خدمت کرده و در این راه شهید شدند.خود کلنل درباره خاندان پسیان در تلگرامی که برای شوکت الملک علم والی بیرجند ارسال کرده،آورده است:« در راه خدمت به مملکت، برادر و پسرعمویم در شیراز ،پدرم در اردبیل،جدم در سالاری (فتنه سالار در مشهد)،عموی بزرگم در شاهرود، جد بزرگم در هرات و جد مادریم در زنجان کشته شده است.»

سه دیدار سرنوشت ساز

اين خراسان‌پژوه سپس به مقاطع مهم زندگی کلنل پسیان اشاره کرد و گفت: کلنل سه دیدار مهم و تاثیرگذار در زندگي خود دارد. نخستین آن دیدار با رضاخان میر پنج است. این دیدار هنگامی رخ داد که پسيان فرمانده نظامي كابينه موقت مجاهدین مستقر در کرمانشاه هنگام  اشغال ايران توسط نيروهاي خارجي و رضاخان فرمانده قزاق های وابسته به روسیه در همدان بود.

سلیمان نوری ادامه داد: كلنل پسيان به دستور سران مجاهدین به دفاع از همدان پرداخت. وی در مرحله نخست با مذاکره شرایط تسلیم تعدادی از قزاقان را ایجاد کرد. سپس با قوای روس و قزاق درگیر شد و توانست آنان را شکست داده و تعدادی از جمله رضاخان را دستگیر کند. کلنل سپس در جمع قزاق‌های اسیر ایرانی حاضر شد و آنان را به دلیل خیانت به وطن و همراهی با دشمن مورد شماتت قرار داد. امری که باعث ناراحتی وکینه رضاخان شد.

اين خراسان‌پژوه افزود: دومین دیدار مهم و تاثیر گذار زندگی کلنل به هنگام حضور وی در آلمان برای درمان بیماری رخ داد. او در این دیدار دقایقی را با هیندنبرگ  صدراعظم وقت آلمان هم‌کلام شد،دیداری که باعث شد وی به  همراه آلمان‌ها با قوای روسیه در جبهه لهستان بجنگد و پس از به دلیل رشادتی که نشان داد، مدال صلیب آهنی دریافت کرد.

وي در توضيح آخرین دیدار مهم زندگی  کلنل نیز عنوان کرد: سومین دیدار تاثیر گذار در زندگی روز  14 فروردین 1300 در مشهد رخ داد. او در این روز در بازداشتگاه با قوام السلطنه که روز قبل به دستور نخست‌‍وزیر جدید دستگیر شده بود،دیدار و دقایقی با او همکلام شد.

سلیمان نوری ادامه داد: کلنل در این دیدار به قوام خیانت‌های او و  برادرش را به کشور و همراهی های نادرستشان با انگلستان را گوشزد کرد و این بازداشت را عاقبت آن خیانت‌ها دانست. امری که به مزاق قوام خوش نیامد و باعث شد تا او کینه کلنل را به دل گیرد.

اين خراسان پژوه در بخشی دیگر از سخنان خود به ماجرای معروف به جدایی خواهی کلنل پسیان پرداخت و گفت:تمام اقداماتی که کلنل در مخالفت با دولت مرکزی برداشت و برخی  آن را تلاش برای ایجاد جمهوری خراسان  معنی کرده‌اند، پس از آن بود که قوام السلطنه به عنوان نخست وزیر ارتباطات مالی پایتخت با مشهد را قطع و کلنل را یاغی اعلام کرد.

داستان شهادت کلنل

سلیمان نوری درباره نحوه شهادت کلنل نیز گفت: قوام برای سرکوب کلنل از ارتباطات خود با شوکت الملک علم والی بیرجند و ارتباطات تیمور تاش و رضاخان با خان‌های هزاره و اکراد شمال خراسان استفاده کرد و جنگی را در سه جبهه با کلنل آغاز کرد.

وی ادامه داد: اوج این جنگ روز 10 مهر 1300 خورشیدی در جعفرآباد قوچان رخ داد که پس از خیانت تعدادی از ژاندارم‌های همراه کلنل،وی و یارانش تا آخرین گلوله به نبرد ادامه داده و سپس شهید شدند.البته شواهد نشان می‌دهد که کلنل از پشت سر و از سوی برخی نیروهای خائن خود مورد اصابت گلوله قرار گرفته و کشته شده است.

این خراسان پژوه در ادامه به مشکلات پیش آمده برای جسد کلنل پسیان نیز اشاره کرد و گفت:پسیان که نخستین خلبان ایران،نخستین مترجم فارسی به روسی و آلمانی و نخستین ایرانی مسلط به شش زبان زنده دنیا محسوب می‌شود،در ماجرای تغییر مکان دفن نیز رکورددار می‌باشد، به نحوی که چهار بار دفن شده است.

چهار تدفین برای یک جنازه

وي ادامه داد: نخستین بار وی در همان جعفرآباد قوچان توسط تعدادی از اکرادی که از اصالت کردی پسیان مطلع بودند بدون سر دفن شد. سپس به دستور  رضاخان و تیمور تاش که سعی داشتند ارتباط خود را با این قتل پنهان کنند،جنازه او از خاک بیرون آورده شد و به مشهد انتقال پیدا کرد. در این شهر طی یک تشییع جنازه بسیار باشکوه که در تاریخ ایران برای یک مرتد سیاسی بی سابقه بود، با حضور بزرگان شهر و درحالی که مشهد یکپارچه سیاه پوش بود،تشییع و در کنار قبر نادر آرام گرفت.

سليمان نوري افزود: چند روز بعد از این دفن و پس از سرکوب یاران کلنل و اعدام چند نفر از آنان،این بار مخفیانه به دستور ظاهری قوام جنازه شبانه از محل خود خارج  و به  مکان نامعلومی منتقل شد. این وضعیت ادامه داشت تا در سال‌های دولت ملی و به هنگام تخریب بخشی از قبرستان قدیم سراب مشهد،تابوت فلزی کلنل پیدا شد. بااعلام این خبر به تهران دکتر مصدق دستور برگزاری تشییع و تدفیتی باشکوه را برای کلنل صادر کرد و بدین ترتیب وی در پایان دومین تشییع باشکوه خود در مکان کنونی آرام گرفت.

وي در پایان در توضیح دلیل دفت کلنل با تابوت فلزی گفت: این امر به معنای امانت گذاشتن جنازه برای زمانی است که شرایط دفن او در مکان اصلی فراهم شود. اکنون دکتر شریعتی هم در سوریه این گونه دفن است. براساس اطلاعات موجود  قرار بر این بوده که جسد كلنل به تبریز منتقل شود که البته پس از فوت مادرش وی برای همیشه ساکن مشهد شد.

نوه برادر كلنل پسيان نیز در اين مشهد گردي، گفت: در گذشته متاسفانه قبر كلنل پسيان وضعيت چندان خوبي نداشت و رويش نام سرهنگ پسيان نوشته شده و رسيدگي چندانی نيز به آن نمي شد.

فريده پسيان كسي كه به عنوان یک فعال محیط زیستی و  مادر گربه‌هاي مشهد شناخته مي‌شود‏‏، اظهار داشت: بعد از همايشي كه در سال  1388 براي بزرگداشت كلنل پسيان در مشهد برگزار كرد توجه به شخصيت كلنل پسيان بیشتر شد و قبر او بازسازی گردید.

گرفتن عکس یادگاری بر مزار کلنل پسیان پس از این سخنان فریده پسیان ،پایان بخش نهمين قرار مشهد گردي اهالی چهارباغ بود.